طبیعت زیبای سرخه حصار تهران
نویسنده : آقازاده کلیبر - ساعت ٩:٢۸ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢۸ تیر ۱۳٩٠


پار ملی سرخه حصار

 پارک ملی سرخه حصار قسمتی از منطقه حفاظت شده جاجرود در منتهی الیه شرق تهران است.... بقیه در ادامه مطلب 


راه‌های ارتباطی این ناحیه عبارتند از جاده خجیر که از دو راهی زرشکی منشعب می‌شود و تا خجیر ۱۴ کیلومتر است. راه دیگر جاده قصر فیروزه است

اقلیم

آب و هوای این منطقه نیمه خشک و اختلاف درجه حرارت روز و شب در آن بالا است. متوسط حداکثر درجه حرارت سالانه آن ۹/۱۸ درجه سانتی‌گراد است. این منطقه از وجود رودخانه جاجرود بهره می‌برد که پس از سد لتیان، در حاشیه منطقه جریان پیدا می‌کند و در شهرک پارچین از منطقه خارج می‌شود. پارک ملی سرخه حصار و خجیر دارای اکوسیستمی یکسان هستند، با این تفاوت که نزدیکی پارک سرخه حصار با شهر تهران، جاذبه‌های توریستی این منطقه را افزایش داده است. وجود مناظر بکر و طبیعی و تنوع زیستی مناسب، همچنین تاثیر بسیار بالای این منطقه در کاهش آلودگی هوای شهر تهران اهمیت این پارک ملی را دو چندان کرده است.

منابع آب مجموعه از دو رود مهم جاجرود و دماوند و تعداد زیادی چشمه‌های دائمی و فصلی تامین می‌شود. این منطقه از چاه، چشمه و قنات‌های متعددی بهره می‌برد که آبدهی خوبی نیز دارند و به همین دلیل محدودیت‌های آبی ندارد. از چشمه‌های مهم این منطقه می‌توان به چشمه چاتال، بیدک، انجیرک، رزک، شش گوش، دره شریف و چشمه سوخته اشاره کرد. کم باران‌ترین ناحیه پاری ملی سرخه‌حصار در اطراف قصر فیروزه و پرباران‌ترین آن ارتفاعات مجاور دره بیدکو سه‌پایه است.

بارندگی در پارک ملی سرخه‌حصار بیشتر ناشی از جریان‌های غربی و مدیترانه‌ای است که نزدیک به ۸ ماه از سال، از اوایل پاییز تا نیمه‌های بهار، به‌تناوب منطقه را تحت تاثیر قرار می‌دهد. حداقل میانگین بارندگی سالانه در پارک ملی سرخه‌حصار ۲۷۵ میلی‌متر و حداکثر میانگین بارندگی سالانه آن ۴۵۰ میلی‌متر است.

بلندترین نقطه مجموعه سرخه‌حصار، قله

اراکوه ۲۶۴۹ متر و پست‌ترین نقطه آن دشت سنگ‌تراشان به بلندی ۱۱۰۰ متر از سطح دریا است و کوه‌های مهم پارک ملی سرخه‌حصار عبارتند‌از کوه سه پایه، کوه بیدک، تخت تالق، کل خانی، شش گوش، سیاه غار، همروک.

پارک سرخه حصار به علت نزدیکی به ناحیه گرمسیری ورامین از یک سو و متأثر از ارتفاعات البرز مرکزی از سوی دیگر و به دلیل داشتن پستی و بلندی‌های بسیار از نظر پوشش گیاهی دارای سیمای متفاوتی است

.

تاریخچه

پارک ملی سرخه حصار پس از انتخاب شهرتهران به عنوان پایتخت کشور (۱۱۳۳ خورشیدی ) در زمان قاجاریه با نام‌های قرق یا شکارگاه سلطنتی تحت حفاظت قرار گرفت. پارک ملی سرخه حصار به همراه پارک ملی خجیر از قدیمی‌ترین مناطق حفاظت شده در جهان هستند. این پارک یکی از شکارگاه‌های قدیمی ایران است که حدود دویست سال پیش به پارک تبدیل شده است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران با تصویب شورای انقلاب اداره آن به سازمان حفاظت محیط زیست محول و در سال ۱۳۵۹ به گفته وزیر وقت هوشنگ ضیایی و طی مصوبه شماره ۹۱ تاریخ ۲۱/۶/۶۱ شورای عالی حفاظت محیط زیست با حدود و ثغور مشخص به عنوان پارک ملی تعیین شد.

پارک ملی سرخه حصار

 این پارک که در شرق تهران محدوده منطقه ۱۳ قرار دارد و به دلیل وسعت زیاد، امکانات متنوعی در خودش دارد و به یکی از مراکز تفریحی خانواده‌های تهرانی تبدیل شده است.

پارک ملی سرخه حصار

ویژگی‌های پارک

 

پار ملی سرخه حصار 

پارک ملی سرخه‌حصار تعدادی از اکوسیستم‌های طبیعی نادر و ارزشمند، استپی، بیشه‌ای، کوهستانی و دشتی کشور را در خود جای‌داده و درعین‌حال الگویی تمام‌عیار از شرایط اقلیمی بوم‌شناختی منطقه تهران است. حیات وحش پارک ملی سرخه‌حصار از جنبه‌های زیبایی شناختی، بوم‌شناختی، اجتماعی، اقتصادی،آموزشی و تفریحی از چنان ارزش والایی برخوردار است که اطلاق کلمه کم‌نظیر را در مورد آن توجیه می‌کند.با توجه به توپوگرافی زمین در این پارک، واحدهای گیاهی متعددی در آن به وجود آمده است. رویشگاه‌های بسیار غنی پارک متشکل از جوامع گیاهی متعددی بوده و تاکنون حدود ۳۲ واحد گیاهی و ۵۲ خانواده مختلف در این پارک شناسایی شده است. انواع درختان، درختچه‌ها، گرامینه‌ها، علف‌ها و گلسنگ‌های مربوط به اقلیم منطقه در پارک ملی سرخه‌حصار وجود دارددر پارک سرخه‌حصار بعضی از گونه‌ها واجد ارزش فراوانی از لحاظ اکولوژیکی، حفاظتی، دارویی و صنعتی هستند. تعدادی از این گونه‌ها در ردیف گیاهان نادر و در حال انقراض ثبت شده‌اند.

پارک ملی سرخه حصار

پار ملی سرخه حصار

پار ملی سرخه حصار

پار ملی سرخه حصار

حیات وحش

پوشش گیاهی

پارک ملی سرخه حصار

به دلیل وسعت و تفاوت در ارتفاع در قسمت‌های مختلف پارک می‌توان گونه‌های متفاوتی از گیاهان را در این پارک مشاهده کرد. اما تیپ عمومی منطقه شامل درمنه است و در ارتفاعات کوه‌های پارک ملی سرخه حصار پوششی از درختان بنه، ارس و انواع بادام کوهی دیده می‌شود.

  • پوشش گیاهی منطقه گرمسیری شامل گز، تاغ، گون، خارشتر و اسپند؛
  • پوشش گیاهی استپی کوهپایه شامل درمنه و گونه‌های بالشتکی مانند کلاه حسن، گون، چوبک و گیاهان دارویی مانند آویشن، قدومه، بومادران، کاکوتی و پونه کوهی؛
  • درختان و درختچه شامل زالزالک، گوجه وحشی، سرو کوهی.

در پارک ملی سرخه حصار ۳۲ جامعه گیاهی به صورت طبیعی، نیمه طبیعی و دست کاشت وجود دارند. بیش از ۲۶۰ گونه گیاهی در سه حالت گراس، فورب و چوبی در پارک ملی سرخه حصار شناسایی شده‌اند. گونه‌های گیاهی نادر در حال انقراض در پارک‌های ملی خجیر و سرخه حصار عبارتند از:

  • گون (کتیرا)، نخود وحشی، فستوک، جو دو سر، عدس وحشی، نخود، گل کتانی، یونجه و ماش.

از گونه‌های دارویی، صنعتی و خوراکی مشخص پارک ملی سرخه حصار می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

  • بابونه، بومادران، خاکشیر، بارهنگ، سنبل الطیب، سیرک، شیرین بیان، آویشن، کاکوتی، والک، سیر، آب تره، سماق، زرشک.

پار ملی سرخه حصار

پار ملی سرخه حصار

گونه‌های جانوری

پارک ملی سرخه حصار

منابع آب کافی، پناهگاه زیاد، و پوشش گیاهی متناسب با نیاز گونه‌ها، مجموعا زیستگاه مناسبی در دو پارک ملی خجیر و سرخه حصار و منطقه حفاظت شده جاجرود فراهم کرده است و حیواناتی همچون کل، بز، قوچ، میش البرز مرکزی، آهو، گراز، پلنگ، کفتار، روباه قرمز، شغال، گربه وحشی،گورکن، تشی و خرگوش در آن زیست می‌کنند.

گونه‌ شاخص‌ منطقه بزمجه‌ بیابانی‌ تعیین شده است و البته‌ در منطقه‌ گونه‌های‌ با اهمیت‌ دیگری‌ نظیر لاک‌پشت‌ مهمیزدار غربی وجود دارد که‌ علاوه‌ بر اینکه‌ حمایت‌ شده‌ است، در طبقه‌بندی‌ IUCN نیز تحت‌ عنوان‌ آسیب‌پذیر قرار دارد. سایر گونه‌‌های با اهمیت‌ دیگر از قبیل افعی‌ البرزی‌، افعی شاخدار، بزمجه دشتی در منطقه وجود دارند که در لیست‌ IUCN به‌عنوان گونه‌های در معرض‌ خطر انقراض‌ هستند.

پارک‌های‌ سرخه‌ حصار و منطقه‌ حفاظت‌ شده‌ جاجرود به‌ علت‌ دارا بودن‌ زیستگاه های‌ مختلف‌ اعم‌ از رودخانه‌، کوهستان‌، استپ‌، دارستان‌، کشتزار، باغات‌ وهمچنین‌ قرار گرفتن‌ در مسیر مهاجرت‌ تعداد زیادی‌ از گونه‌های‌ مهاجر از موقعیت‌ بسیارخوبی‌ جهت‌ زندگی‌ پرندگان‌ برخوردار است و به‌ همین‌ دلیل‌ گونه‌های‌ متنوعی‌ از پرندگان‌ در زیستگاه‌های‌ مختلف‌ آن‌ مشاهده‌ می‌شود.

درمجموع‌ ‌ پرندگان پارک‌های ملی خجیر و سرخه‌حصار و منطقه حفاظت شده جاجرود ۱۱۵ گونه بوده‌ که‌ ۲۲/۶ درصد پرندگان‌ ایران‌ را تشکیل‌ می‌دهد.

پرندگان موجود در سرخه‌حصار نیز شامل حواصیل خاکستری، حواصیل شب، بوتیمار، اگرت بزرگ، سرسبز، اردک ارده‌ای، خوتکا، اردک نوک پهن، فیلوش، عقاب ماهیگیر، کورکور، قرقی، طرلان، عقاب طلایی، عقاب شاهی، سارگپه، کرکس، دال سیاه، دلیجه، بالابان، بحری، شاهین، آبچلیک و‌ آبیا است.

خزندگان و دوزیستان مار کرمی، کور مار دوسر، مارآتشی، مارپلنگی، ماردستی، مار آبی، مارشتری، شترمار،یله مار، تیرمار،سوسن مار، افعی شاخدار ایرانی، افعی کوفی، قورباغه معمولی، وزغ سبز در این پارک زیست می‌کنند.

گونه‌های حفاظت شده و در خطر انقراض این پارک شامل پلنگ، آهو، پازن، قوچ وحشی است.

پلنگ در سال ۱۳۵۶ به تعداد ۳۲ قلاده در منطقه وجود داشته که در سرشماری سال ۱۳۸۰ به ۲ قلاده رسیده بود. در سال ۱۳۵۶ قوچ و میش تعداد ۱۸۰۰۰ شمارش شده و در سال ۱۳۸۰ تعداد آن به ۲۷۶۵ رسیده بود. بز و پازن که در ۱۳۵۶ تعداد ۳۰۰۰ بوده در سال ۱۳۸۰ به ۳۲۷ رسیده است. در سال ۱۳۵۶ تعداد آهوان ۴۵۰ راس بوده در سال ۱۳۸۰ به ۳۵ راس رسیده بود.

 

پارک ملی سرخه حصار

عوامل تهدیدکننده منطقه

مشکلات مهم این منطقه ساخت‌وسازهای غیرمجاز اعضای تعاونی مسکن جهاد کشاورزی موسوم به شهرک زیتون، تعارضات و تصرفات پادگان‌ها و احداث میادین تیراندازی و برگزاری مانورهای غیرمجاز در منطقه، تخریب حاصل از اجرای پروژه خط لوله انتقال مواد نفتی و احداث راه‌های دسترسی متعدد، احداث اتوبان شهید شوشتری (محور کمکی بسیج)، حفر چاه‌های غیرمجاز در منطقه، شکار غیرمجاز، ورود غیرمجاز افراد به داخل پارک ملی و پیاده‌روی در منطقه به دلیل عدم وجود مرز مشخص در انتهای جنگل سرخه‌حصار و تابلوهای هشداردهنده، ایجاد آتش‌سوزی عرصه‌های طبیعی و بکر، ورود دام و کوچ عشایر در فصل کوچ، تخلیه زباله در اطراف منطقه است.


comment نظرات ()